تاریخچه ساختمان پلاسکو

ساختمان پلاسکو، ساختمانی تجاری در ضلع شرقی چهارراه استانبول، تهران بود و از آن بهعنوان اولین ساختمان مرتفع و مُدرن ایران یاد میشد.این ساختمان ۱۷ طبقه اسکلت فلزی که در سال ۱۳۴۱ افتتاح شده بود یکی از مهمترین مراکز تولید و فروش پوشاک در تهران بود.ساختمان پلاسکو در روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵ پس از ۵۴ سال از زمان ساخت بر اثر آتشسوزی فرو ریخت و ۵۹۰ واحد تجاری در آن نابود شد.ساختمان پلاسکو درحالی بعد از ۳٫۵ ساعت سوختن، فروریخت که هنوز تعداد زیادی آتشنشان درحال مهار آتشسوزی، در بیرون و داخل ساختمان بودند.ساختمان پلاسکو در کنار ساختمان آلومینیوم از اولین بلندمرتبههای تهران شمرده میشد. ساختمان پلاسکو نماد تهران جدید و معماری مدرن در پایتخت و به عنوان یک مونومان شاخص شهری محسوب میشد.ساختمان پلاسکو در زمان ساخت بلندترین ساختمان تهران بود تا اینکه در سال ۱۳۴۲ ساختمان فعلی بورس تهران با ۶۸ متر ارتفاع جای آن را گرفت.
تاریخچه
تصویری از مراحل پایانی احداث ساختمان پلاسکو

ساختمان پلاسکو توسط حبیبالله اِلقانیان، رئیس انجمن کلیمیان تهران و مالک شرکت پلاسکو، بزرگترین کارخانجات صنایع پلاستیکسازی ایران، ساختهشد.کار ساخت این ساختمان ۱۷ طبقه که از نوع اسکلت فلزی بود، از سال ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۱ جریان داشت و در سال ۱۳۴۱ افتتاح گردید.گفته میشد که آیتالله طالقانی در مخالفت با ساختهشدن بلندترین ساختمان تهران توسط یهودیان ایرانی، ابراز مخالفت و نارضایتی کردهبود.پلاسکو در حقیقت بعد از ساختمان ۱۰ طبقهای که مهندس هوشنگ خانشقاقی در سالهای ۳۰–۱۳۲۸ در جوار باغ سپهسالار ساخت، دومین ساختمان بلندمرتبه تهران بود. در خصوص هویت معمار این بنا شبهههایی وجود دارد و گروهی سازنده آن را فردی آلمانی و گروهی دیگر فردی کلیمی میدانند.این ساختمان در زمان خود بلندترین بنای ساختمانی در ایران بود و یکی از نمادهای مدرنیته ایران به شمار میرفت.
پس از انقلاب

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ساختمان پلاسکو و ساختمان آلومینیم که آنهم متعلق به حبیبالله القانیان بود، به نفع بنیاد مستضعفان مصادره شدند.

تاریخچه ساختمان پلاسکو

مشخصات و ویژگیها

متراژ تقریبی زیربنای ساختمان پلاسکو ۲۹ هزار متر مربع بود و طبقات اول تا چهارم مساحت بیشتری نسبت به سایر طبقات داشتند. این آسمانخراش تمام فولادی و حتی نمای بیرونی آن کلاف کشی و با فولاد بسته شده است که با این شیوه ساخت استوار، عمر مفید آن را ۲۰۰ سال تخمین میزدند. در ابتدای گشایش پاساژ، تهیه کنندگان فیلم و شرکتهای مختلف در طبقات اول دفتر گرفته بودند، ولی رفته رفته، این بنگاهها، جای خود را به تولیدیها و تک فروشیهای پوشاک دادند و حضور صنف پوشاک در این پاساژ تا پایان عمر ساختمان ادامه داشت. عمده واحدهای این ساختمان با مرور زمان و در سالهای انتهایی عمر آن به کارگاههای تولیدی تبدیل شده بود که با کاربری آن همخوانی نداشت. پایین این ساختمان مغازههای آکواریومی و ماهی فروشی بوده است. طبقات اول تا چهارم این ساختمان دارای مساحت بیشتری نسبت به سایر طبقات بودند و بیشتر در این طبقات انواع پوشاک، به ویژه پوشاک مردانه ارائه شد، در سایر طبقات نیز اکثراً تولیدیها و یا دفاتر پخش پوشاک مستقر بودند. هر سال عید در طبقه اول این پاساژ که هفت حوض داشت، هفت سین چیده میشد

ساختمان پلاسکو، بعد از بازار تهران، از بزرگترین و معروفترین بورس توزیع پوشاک در تهران بود. پاساژ پلاسکو، یکی از نخستین مراکز خرید مدرن در ایران بود که با بازار سنتی فرق بسیاری داشت؛ مکانی لوکس و مرتفع که مغازههای بسیاری را با دکورها و ویترینهای رنگارنگ در دل خود جای داده بود و به همراه رستوران سلف سرویس در بالاترین طبقه و مکانهایی برای استراحت مشتریان، به یکی از پر رونقترین مکانهای اقتصادی ایران تبدیل شده بود. در این مجتمع حدود ۵۶۰ واحد تجاری فعال بود که بیشتر آنها را تولیدیهای پوشاک تشکیل میدادند. سهم اشتغال ساختمان پلاسکو در صنعت پوشاک کشور حدود ۰٫۶ درصد بود که نشانی از نقش بسزای آن در اشتغال بود. با توجه به نزدیک شدن به ایام عید، بیشتر واحدهای تولیدی مشغول به کار بودند تا بتوانند پاسخگوی نیاز شب عید مردم باشند. به گفته ابوالقاسم شیرازی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان پوشاک، واحدهای تولیدی مجتمع پلاسکوی پایتخت به صورت ۱۰۰ درصد، پوشاک داخلی تولید میکردند و ارزش اجناس هر واحد تولید به طور میانگین، حدود ۲۰۰ میلیون تومان بوده است. نرخ اجارهها و فروش سرقفلی در پاساژ پلاسکو متفاوت بود و ارزش سرقفلی برخی مغازهها به ۴ تا ۵ میلیارد تومان نیز میرسید و اجاره بهای برخی از آنها نزدیک ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان در ماه بود.

تاریخچه ساختمان پلاسکو

آتشسوزی و ریزش کامل
نوشتار اصلی: آتشسوزی ساختمان پلاسکو

ساختمان پلاسکو در حال سوختن

در صبح روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵ و حدود ساعت ۷:۵۹ صبح، طبقات هشتم و نهم این ساختمان که بیشتر شامل واحدهای تولیدی لباس بودند و در شیفت شب هم به کار میپرداختند دچار حریق شد[ پس از حضور مأموران آتشنشانی و حوالی ساعت ۱۱ صبح در حالی که گفته میشد آتش مهار شده است ناگهان آتش از بخش شرقی ساختمان زبانه کشید و دیوار شمالی ساختمان پلاسکو نیز به طور کامل فرو ریخت. سرانجام در حوالی ساعت ۱۱:۳۰ صبح پس از گذشت ۳٫۵ ساعت از شروع آتشسوزی کل ساختمان به طور عمودی فرو ریخت. پس از مهار نسبی آتش در ساعات اولیه، تعدادی از مغازهداران این پاساژ برای خارج کردن کالاهای خود به داخل هجوم برده بودند، همچنین تعداد قابل توجهی آتشنشان در هنگام ریزش ساختمان در ساختمان حضور داشتند.

بر اثر این حادثه حدود ۳۷ نفر زخمی شدند. برآوردهای اولیه، حاکی از احتمال حضور ۳۰تن در هنگام ریزش ساختمان است. هنوز آمار دقیقی از کشتهشدگان ارائه نشده است.[نیازمند منبع] بهنام میرزا خانی یکی از آتش نشانان حاضر در زمان تخریب بود که به علت شدت جراحات در بیمارستان شهید مطهری تهران درگذشت.

مطالب مرتبط: