روزهای رفتن به مدرسه
 
کافی است حدود ۲۰ یا ۳۰سال به عقب برگردیم؛ روزهای پایانی شهریور و آغاز مهر برای همه ما رنگ و بوی خاصی داشت؛ ملغمهای از رنگ و بوی اضطراب و دلهره و شوق و انتظار. برای کلاس اولیها اما اوضاع کمی متفاوتتر بود.

نخستین روز مدرسه برای کلاساولیهایی که برای اولین بار با فضای مدرسه و درس و معلم روبهرو و با یک محیط جدید آشنا میشدند فضایی از دلهره و اضطراب را به همراه داشت؛ دلهره دوری از مادر و خانه؛ دلهره آشنایی با همکلاسیهای جدید و نشستن پشت نیمکتهای خطخطی چوبی و... . حالا آن روزها گذشته و ما پدر و مادر شدهایم؛ پدر و مادرهایی که باید روپوش مدرسه را تن بچههایمان کنیم، از زیر آینه و قرآن آنها را رد و با سلام و صلوات راهی مدرسه کنیم اما با بچههایی که دچار اضطرابرفتن به مدرسه هستند چهکار کنیم ؟ اگر تا پایان این نوشته با ما همراه باشید ابعاد مختلف این مسئله را با هم بررسی میکنیم.

گذار از دوران خردسالی به کودکی و جدا شدن از جمع آشنای خانوادگی به یک محیط جدید و ناشناخته تقریبا همه کودکان را در آغاز حضورشان در مدرسه یا پیشدبستانی دچار استرس و اضطراب میکند. براساس چگونگی تربیت کودک شما و نوع روابط عاطفی شکل گرفته در خانه و خصوصیات روانشناسی او، این اضطراب و استرس ممکن است کم یا بسیار زیاد باشد. اگر کودک شما دچار استرس و اضطراب زیادی نباشد خودش از پس مدیریت آن بر آمده و راهی مدرسه میشود اما کودکانی که دچار استرس و اضطراب شدید هستند توان مدیریت این فشار را نداشته و به نوعی در برابر آن واکنش نشان میدهند. در اینگونه مواقع کودک شما انواع و اقسام ترفندها را بهکار میبندد تا از مدرسه رفتن و قرار گرفتن در شرایط ناآشنا و پر از استرس آن فرار کند. عوامل جسمی مانند سردرد، سرگیجه، دل درد، تهوع و... همه از نشانههایی هستند که کودکان در روزهای ابتدایی مدرسه دچار آن میشوند. گریه کردن، بیقراری، قشقرق، بدخلقی و گوشهگیری هم دیگر نشانههای رفتاری در کودکان است که در روزهای اولماه مهر زیاد به سراغ آنها میآید.

چرا بچهها ازمدرسه رفتن میترسند؟

حضور در یک محیط ناآشنا: قرار گرفتن در معرض یک محیط جدید برای هر کسی اضطرابآور است و این شرایط برای کودکی که حالا بعد از چند سال در کنار خانواده بودن، میخواهد ساعتها از خانواده دور باشد و در یک محیط جدید قرار بگیرد سختتر است. برای آنکه کودک شما با محیط مدرسه آَشنا شود سعی کنید پیش از آغاز سال تحصیلی از محیط مدرسه و خوبیهای آن برای کودکتان تعریف کنید. در روز ثبتنام و انجام امور اداری کودک خود را با خود همراه ببرید و با هم در محیط مدرسه حضور پیدا کنید. در کلاسها و سالن و حیاط بگردید و اجازه دهید تا او با محیط آشنا شود.

نداشتن توانایی برای برقراری ارتباط صحیح

مهارت برقراری ارتباط صحیح با همسالان موضوعی است که کودک شما تا امروز باید یاد گرفته باشد اما اگر تا امروز هنوز این مهارت را نیاموخته در برخورد با جمعی از همسالان خود دچار مشکل میشود. حل این مشکل به سرعت ممکن نیست اما با حضور بیشتر در جمعهای همسن و سال کودک و قرار دادن او در محیطهایی که کودک باید روابط خود را با همسالان مدیریت کند میتواند به پرورش این مهارت در کودک شما کمک کند. همچنین ممکن است بعضی بچهها در جمع، مورد سوءاستفاده و زورگویی دیگر بچهها قرار بگیرند. در چنین مواردی شما باید به فرزند خود بیاموزید که به هیچوجه زیر بار زور نرود و برای حل مشکل به اولیای مدرسه مراجعه کند.

هراس از مسخره شدن

بسیاری از کودکان بهخصوص آنهایی که اعتماد به نفس کمتری دارند تصویر مناسبی از خود در ذهن ندارند؛ بهخصوص اگر بیش از اندازه چاق یا لاغر باشند، مشکل جسمی خاصی داشته باشند یا مثلا عینکی باشند. چنین کودکی بهشدت از قرار گرفتن در محیط مدرسه و حضور همکلاسیهایی که ممکن است او را مسخره کنند میترسد. در مواجهه با چنین کودکانی شما باید سعی کنید با تعریف کردن از او و گفتن نکات مثبت و رفع نگرانیهای بیمورد اعتماد به نفس را در او بالا ببرید.

عوامل اضطرابی خاص

بعضی از بچهها در اثر دیدن تصاویر خاص یا طرحوارههای ذهنی قدیمی از عوامل مشخصی که شاید بهنظر دیگران اصلا ترسناک یا اضطرابآور نباشد میترسند؛ مثلا در یک مورد کودکی از قد کوتاه معلم خود میترسید، این کودک کلا از انسانهای قدکوتاه دچار ترس و اضطراب میشد. اگر همه موارد را بررسی کردید و مشکل خاصی را پیدا نکردید به عوامل خاص اینچنینی هم توجه داشته باشید. این عوامل را میتوانید درگفتوگو با فرزندتان کشف کنید.

کنترل ادرار

مسئله کنترل ادرار برای کودکان ابتدایی هنوز کاملا حل نشده. حضور یک ساعته در کلاس و نگرانی از دسترسی به دستشویی، مشکل در باز کردن دکمه لباس و فاصله زیاد تا دستشوییها میتواند باعث نگرانی و اضطراب کودک شود. پوشاندن لباسهای مناسبی که کودک بتواند به تنهایی دکمه آنها را باز کند، همراهی معلمین در اجازه دادن به تازهواردها برای دستشویی رفتن و آموزش به کودک که پیش از آنکه مثانهاش کاملا پر شود به دستشویی برود، میتواند در از بین رفتن این اضطراب کمک کند.

فرار از چارچوبها

بچهها باحضور در مدرسه باید در چارچوب یکسری قوانین و مقررات خاص عمل کنند؛ سر ساعت مشخصی در مدرسه حاضر شوند، در تمام طول ساعت کلاس در یک جا بنشینند، تکالیف خود را بهصورت مرتب انجام دهند و... . این قوانین و چارچوبها برای کودکی که تا پیش از این، قرار گرفتن در چارچوبهای زیادی را تجربه نکرده سخت و اضطرابآور است. برای حل مشکل باید سعی کنید پیش از آغاز مدرسه در خانه قوانین خاصی را وضع کنید و از کودک بخواهید در قالب آن قوانین رفتار کند. انعطاف پذیری معلمین و اولیای مدرسه در روزهای اول هم میتواند کمک زیادی به حل این مشکل بکند.

اضطراب جدایی از کجا میآید؟

عوامل مختلفی میتواند باعث بهوجود آمدن اضطراب جدایی در فرزند شما بشود اما مهمترین نقش را میان این موارد مادر کودک بر عهده دارد. نخستین مسئله در بحث اضطراب توجه به وضعیت کودک از آغاز تولد تا 2 سالگی است. کودکانی که در این مدت روابط عاطفی مناسبی با مادرشان داشتهاند و از پشتیبانی عاطفی او در هر لحظهای که احتیاج داشته بهره بردهاند در سنین بالاتر کمتر به اضطراب جدایی مبتلا میشوند.

مسئله دیگر در بحث اضطراب، وابسته کردن بیش از حد کودک به مادر است. اگر شما در طول 6سال گذشته دائما و در هر لحظه مواظب کودک خود بودهاید، به او چسبیدهاید و اجازه ندادهاید تا استقلال لازم را بهدست بیاورد حالا جدا شدن از شما برای چند ساعت در طول روز برای او سخت و دشوار خواهد بود.

مادرانی که خود دچار استرس و اضطراب یا دچار وسواس در رفتار هستند همین حالات را به کودک خود منتقل کرده و باعث بهوجود آمدن اضطراب در کودک میشوند.

باید با دقت در رفتار کودک بهدنبال ریشههای اضطراب او باشید. کودکی که پیش از آغاز سال تحصیلی و از همان روز اول با گریه و زاری و ترس وارد مدرسه میشود احتمالا دچار مشکلات ریشهای ناشی از برخورد خانواده است اما کودکی که در روزهای اول با آرامش به مدرسه رفته و حالا پس از چند روز، یکباره از رفتن به مدرسه فراری میشود احتمالا در مدرسه با مشکلاتی مواجه شده است.

جملهای که والدین هرگز نباید بگویند

- اگر فلان کار را انجام بدهی به معلمت میگویم تا تنبیهت کند.

- اگر این لباس را بپوشی بچهها به تو میخندند.

- از فلان دوستات یاد بگیر، ببین چه بچه خوبی است.

- باید تکالیفت را انجام بدهی، وگرنه معلمت تنبیهت میکند و آبروی تو در کلاس میرود.

- اگر خوب درس نخوانی از مدرسه بیرونت میکنند.

قابل توجه مدیرها و معلمها و ناظمها

حتما اکثر معلمین در اثر سالها تجربه و دانش خود در زمینه ارتباط با بچهها به خوبی میدانند که چگونه باید با آنها برخورد کنند اما این موارد صرفا برای یادآوری آورده شدهاند.

- تا حد توان محیط مدرسه و فضای کلاس را شاداب و جذاب کنید.

- هوای بچههای کلاس اولی را داشته باشید و در برابر آنها انعطاف بیشتری داشته باشید.

- بچهها در این سن هنوز عادت به نشستن طولانی مدت روی نیمکتها راندارند. گاهی اوقات اجازه دهید آنها در همان جای خود بایستند.

- هر کدام از بچهها روحیه و شخصیت مختص بهخود را دارند. سعی کنید در برخورد با هر کدام از آنها به روحیه خاص او توجه کنید.

- میتوانید برای روزهای اول و درصورت مناسب بودن فضا حالت صندلیهای کلاس را از شکل کلاسیک خارج کرده و مثلا گرد بچینید. این کار کمک زیادی به بچهها برای تطبیق با محیط میکند.

- توجه داشته باشید که رفتار محبت آمیز و محترمانه شما با بچهها میتواند شخصیت آینده آنها را تضمین کند و بیاحترامی، تمسخر در جمع و تنبیه میتواند روحیه و اعتماد به نفس بچهها را تا آخر عمر تحتالشعاع قرار دهد.

والدین باید چه کار کنند؟

- با توجه به شناختی که از کودک خود دارید انگیزه مناسبی برای مدرسه رفتن را در او بهوجود بیاورید؛ مثلا ممکن است برای کودکی باسواد شدن انگیزه خوبی باشد و برای کودک دیگر توانایی خواندن کتابهای قصه.

- در خانه و بهطور غیرمستقیم از خاطرات خوب زمان مدرسه رفتن خود یا فرزندان بزرگترتان تعریف کنید تا کودک دورنمای ذهنی شیرینی از مدرسه پیدا کند.

- به همراه کودک به خرید آغاز سال تحصیلی بروید و اجازه دهید بچهها در چارچوب ارزشی تعریف شده شما، وسایل مورد نیازشان را با سلیقه خودشان انتخاب کنند.

- چند روز پیش از آغاز مدرسه ساعت خواب و بیداری او را تنظیم کنید.

- صبح نخستین روزی که بچهها به مدرسه میروند اهمیت زیادی در احساس کودک از مدرسه رفتن دارد. شب به موقع کودک را بخوابانید. صبح به موقع او را بیدار کنید. صبحانه مورد علاقه کودک را تهیه کنید و به هیچ وجه عجله و اضطراب در رفتارهایتان بروز ندهید.

- به غر زدن بچهها زیاد توجه نکنید و آنها را به مدرسه بفرستید.

- اگر کودکتان بیش از حد بیتابی میکند میتوانید چند روز اول در مدرسه همراه او بمانید ولی توجه داشته باشید که زمان حضور شما باید روزبهروز کمتر شود و بعد از 5-4روز کودک باید به تنهایی به مدرسه برود.

- بیتابیهای جسمی کودک مثل سردرد و سرگیجه و دل درد و... بیشتر نمودهای عصبی اضطراب او در رفتن به مدرسه هستند. آنقدر زیاد به این واکنشها حساسیت و توجه نشان ندهید که کودک بفهمد میتواند از این راه به شما فشار بیاورد اما اگر به هر دلیلی کودک شما به مدرسه نرفت به او اجازه ندهید در خانه بازی و تفریح کند و از او بخواهید صرفا در رختخواب بماند.

- از اولیای مدرسه بخواهید در اثر شکایتهای بهانهگیرانه کودک در روزهای اول حتی الامکان او را به خانه نفرستند.

- کودکان معمولا در صحبتهایشان بزرگنمایی میکنند. در برابر گزارشهای آنها از مدرسه احساساتی نشده و زود تحریک نشوید.


مطالب مرتبط: