در اینجا می خواهیم در مورد چهل حدیث گهربار درباره کار و همت را بیان کنیم حدیث (1) پیامبر صلى‏ الله ‏علیه‏ و‏ آله : طَلَبُ الْحَلَالِ فَرِیضَةٌ عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَة کار کردن برای کسب روزی حلال بر هر زن و مرد مسلمان واجب است جامع الاخبار (شعیری) ص 139   ------------------------------------------------- حدیث (2) حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم  : امْنُنْ عَلَیْنَا بِالنَّشَاطِ وَ أَعِذْنَا مِنَ الْفَشَلِ وَ الْکَسَلِ وَ الْعَجْزِ وَ الْعِلَلِ وَ الضَّرَرِ وَ الضَّجَرِ وَ الْمَلَل خدایا نعمت سرزندگی و کوشایی را به ما ارزانی دار و از سستی ، تنبلی ، ناتوانی ، بهانه آوری ، زیان ، دل مردگی و ملال ، محفوظمان دار بحار الانوار (ط - بیروت )‏ ج 91 ، ص 125
------------------------------------------------- حدیث (3) پیامبر صلى‏ الله ‏علیه‏ و‏ آله : إِنَّ مِنَ الذُّنُوبِ ذُنُوباً لَا یُکَفِّرُهَا صَلَاةٌ وَ لَا صَدَقَةٌ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا یُکَفِّرُهَا قَالَ الْهُمُومُ فِی طَلَبِ الْمَعِیشَة بعضی از گناهان به وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمی شوند. سوال شد یا رسول الله!پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟ فرمود : جدیت و تلاش در طلب معیشت  مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ج‏13، ص 13
------------------------------------------------- حدیث (4) حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم : الْعِبَادَةُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةُ أَجْزَاءٍ فِی طَلَبِ الْحَلَال عبادت ده جز است که نه جز آن در کار و تلاش برای به دست آوردن روزی حلال است مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ج‏13، ص 12
------------------------------------------------- حدیث (5) امام علی علیه السلام  : الْعَمَلَ الْعَمَلَ ثُمَّ النِّهَایَةَ النِّهَایَةَ وَ الِاسْتِقَامَةَ الِاسْتِقَامَةَ ثُمَّ الصَّبْرَ الصَّبْرَ وَ الْوَرَعَ الْوَرَعَ إِنَّ لَکُمْ نِهَایَةً فَانْتَهُوا إِلَى نِهَایَتِکُم کار کنید و آن را به پایانش رسانید و در آن پایداری کنید ؛ آن گاه شکیبایی ورزید و پارسا باشید. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص 252
-------------------------------------------------  حدیث (6) امام علی علیه السلام : قَلِیلٌ تَدُومُ عَلَیْهِ أَرْجَى مِنْ کَثِیرٍ مَمْلُولٍ مِنْه کار (خیر) اندک ، که بر آن مداومت ورزی ، از کار بسیار که از آن خسته شوی ، امیدوار کننده تر است. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص 525 ، ح 278
------------------------------------------------- حدیث (7) حضرت علی علیه السلام : عَلَیْکُمْ بِالْجِدِّ وَ الِاجْتِهَادِ وَ التَّأَهُّبِ وَ الِاسْتِعْدَاد بر شما باد به تلاش و سخت کوشی و مهیا شدن و آماده شدن وسایل الشیعه ج 1 ، ص 92 ، ح 217
------------------------------------------------- حدیث (8) امام علی علیه السلام : إِذَا هِبْتَ أَمْراً فَقَعْ فِیهِ فَإِنَّ شِدَّةَ تَوَقِّیهِ أَعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْه هر گاه از کاری ترسیدی ، خود را به کام آن بینداز ، زیرا ترس شدید از آن کار ، دشوارتر و زیان بار تر از اقدان به آن کار است. نهج البلاغه (صبحی صالح ) ص 501 ، ح175
------------------------------------------------- حدیث (9) حضرت علی علیه السلام : طاعة اللّه سبحانه لا یجوزها الا من بذل الجد و استفرغ الجهد به طاعت خدای سبحان دست نیابد مگر کسی که تلاش کند و نهایت کوشش خود را به کار گیرد شرح آقا جمال الدین خوانساری بر غررالحکم ج 7 ، ص 219
------------------------------------------------- حدیث (10) امام علی علیه السلام : الشَّرَفُ بِالْهِمَمِ الْعَالِیَةِ لَا بِالرِّمَمِ الْبَالِیَة شرافت به همت های بلند است نه به استخوان های پوسیده تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 448 ، ح 10273
------------------------------------------------- حدیث (11) امیرالمومنان علیه السلام : اقْصِرْ هِمَّتَکَ عَلَى مَا یَلْزَمُکَ وَ لَا تَخُضْ فِیمَا لَا یَعْنِیک همت خود را صرف چیزهایی کن که به آن نیاز داری و آنچه به کارت نمی آید پی گیری مکن تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 477 ، ح 10936
-------------------------------------------------  حدیث (12) امام علی علیه السلام :  الْمَرْءُ بِهِمَّتِهِ لَا بِقُنْیَتِه ارزش انسان به همت اوست ، نه به ثروت او تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 447 ، ح 10264 ------------------------------------------------- حدیث (13) حضرت علی علیه السلام :  قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ هِمَّتِه اندازه هر کس به اندازه همت اوست نهج البلاغه (صبحی صالح ) ص 477 ، ح 47 – تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 93 ، ح 1627
------------------------------------------------- حدیث (14) امام علی علیه السلام : الْکَرَمُ نَتِیجَةُ عُلُوِّ الْهِمَّة کرامت زاییده بلند همتی است تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 382 ، ح 8678
------------------------------------------------- حدیث (15) امیرالمومنین علی علیه السلام  : کَفَى بِالْمَرْءِ غَفْلَةً أَنْ یَصْرِفَ هِمَّتَهُ فِیمَا لَا یَعْنِیه‏ از غفلت برای آدمی همین بس که همتش را در آنچه به کارش نمی آید ، صرف کند  تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 477 ، ح 10942
------------------------------------------------- حدیث (16) امام علی علیه السلام : کُنْ بَعِیدَ الْهِمَمِ إِذَا طَلَبْتَ کَرِیمَ الظَّفَرِ إِذَا غَلَبْت هر گاه در پی چیزی هستی ، بلند همت باش و آن گاه که چیره شدی ، در پیروزی کریم باش تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 448 ، ح 10276
------------------------------------------------- حدیث (17) امیر المومنین علی علیه السلام :  آفَةُ النُّجْحِ الْکَسَل آفت موفقیت تنبلی است تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 463 ، ح 10617
------------------------------------------------- حدیث (18) امام علی علیه السلام : مَنْ دَامَ کَسَلُهُ خَابَ أَمَلُه کسی که پیوسته تنبلی کند ، در رسیدن به آرزویش ناکام ماند تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 463 ، ح 10627
------------------------------------------------- حدیث (19) امیرالمومنین علی علیه السلام :  مِنْ سَبَبِ الْحِرْمَانِ التَّوَانِی  یکی از عوامل محرومیت سستی (در کار ) است تحف العقول ص 80
------------------------------------------------- حدیث (20) امام علی علیه السلام : ضَادُّوا التَّوَانِیَ بِالْعَزْم با عزم و اراده به جنگ سستی بروید تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 476 ، ح 10908
-------------------------------------------------  حدیث (21) امام حسن مجتبی علیه السلام : لَا مُرُوَّةَ لِمَنْ لَا هِمَّةَ لَه کسی که همت ندارد مروت ندارد کشف الغمه (ط-القدیمه) ج 1 ، ص 571 – بحار الانوار (ط-بیروت) ج 75 ، ص 111
------------------------------------------------- حدیث (22) امام حسن مجتبی علیه السلام : اتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ وَ جِدُّوا فِی الطَّلَبِ وَ تُجَاهَ الْهَرَبِ وَ بَادِرُوا الْعَمَلَ قَبْلَ مُقَطَّعَاتِ النَّقِمَاتِ وَ هَاذِمِ اللَّذَّات ای بندگان خدا ! تقوا پیشه کرده و برای رسیدن به خواسته ها تلاش کنید و از کارهای ناروا بگریزید و قبل از آنکه ناگواری ها به شما روی آورند و نابود کننده لذات (مرگ) فرا رسد ، به کار (های نیک) مبادرت ورزید تحف العقول ص 236 – بحارالانوار( ط - بیروت) ج 75 ، ص 109
------------------------------------------------- حدیث (23) امام حسن مجتبی علیه السلام : و اعمل لدنیاک کأنّک تعیش أبدا و اعمل لآخرتک کأنّک تموت غدا برای دنیایت چنان کار کن که گویا برای همیشه (در این دنیا) خواهی بود. و برای آخرتت (نیز چنان) سعی و تلاش کن که گویا فردا از این دنیا خواهی رفت مستدرک الوسایل و مستنبط المسایل ج 12 ، ص 52 ، ح 13489 – بحارالانوار(ط - بیروت) ج 44 ، ص 139
------------------------------------------------- حدیث (24) امام صادق علیه السلام : اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحَزَنِ وَ الْعَجْزِ وَ الْکَسَل بار خدایا ، من از غم و اندوه و ناتوانی و تنبلی به تو پناه می برم من لا یحضره الفقیه ج 1 ، ص 335 ، ح 981
------------------------------------------------- حدیث (25) امام محمد باقر علیه السلام : إِیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا مِفْتَاحُ کُلِّ شَر از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیز ، زیرا که این دو کلید هر بدی می باشند تحف العقول ص 295
------------------------------------------------- حدیث (26) امام محمد باقر علیه السلام :  إِنِّی لَأُبْغِضُ الرَّجُلَ أَوْ أُبْغِضُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَکُونَ کَسْلَاناً [کَسْلَانَ‏] عَنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ مَنْ کَسِلَ عَنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ فَهُوَ عَنْ أَمْرِ آخِرَتِهِ أَکْسَلُ  من مردی را که در کار دنیایش تنبل باشد مبغوض میدارم و کسی که در کار دنیا تنبل باشد ، در کار آخرتش تنبل تر است . کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 85 ، ح 4
------------------------------------------------- حدیث (27) امام محمد باقر علیه السلام : إِیاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا یمْنَعَانِکَ مِنْ حَظِّکَ مِنَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَة از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیز زیرا که این دو خصلت تو را از بهره دنیا و آخرت باز می دارند. کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 85 ، ح 2
------------------------------------------------- حدیث (28)امام جعفر صادق علیه السلام : ترک التجاره ینقص العقل رها کردن کسب و کار ، عقل را کم می کند کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 148 ، ح 1
-------------------------------------------------  حدیث (29) امام جعفر صادق علیه السلام : کُلُّ ذِی صِنَاعَةٍ مُضْطَرٌّ إِلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ یَجْتَلِبُ بِهَا الْمَکْسَبَ وَ هُوَ أَنْ یَکُونَ حَاذِقاً بِعَمَلِهِ مُؤَدِّیاً لِلْأَمَانَةِ فِیهِ مُسْتَمِیلًا لِمَنِ اسْتَعْمَلَهُ هر اهل فنی برای موفقیت در کسب و کار خود به سه مطلب نیازمند است : تخصص و باهوشی در فن و حرفه مورد نظر؛ امین باشد و در کار و مال مردم ، امانت و درستی را حفظ کند. با کارفرما و صاحب کار ، خوش برخورد و خوش قلب باشد. تحف العقول ص 322
------------------------------------------------- حدیث (30) امام جعفر صادق علیه السلام : مَنْ طَلَبَ التِّجَارَةَ اسْتَغْنَى عَنِ النَّاس هر کس دنبال تجارت رود از مردم بی نیاز می شود. کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 148 ، ح 3
------------------------------------------------- حدیث (31) امام جعفر صادق علیه السلام : یَا هِشَامُ إِنْ رَأَیْتَ الصَّفَّیْنِ قَدِ الْتَقَیَا فَلَا تَدَعْ طَلَبَ الرِّزْقِ فِی ذَلِکَ الْیَوْم اگر در خط مقدم جبهه ، درگیری شروع شد ، باز هم کار کردن و طلب روزی را در آن روز ترک نکن .  کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 78 ، ح 7
------------------------------------------------- حدیث (32) امام جعفر صادق علیه السلام : الْکَادُّ عَلَى عِیَالِهِ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّه کسی که خود را برای روزی خانواده اش به زحمت می اندازد و کار می کند مانند رزمنده ایست که در راه خدا می جنگد. کافی (ط-الاسلامیه) ج 5 ، ص 88 ، ح 1
------------------------------------------------- حدیث (33) امام جعفر صادق علیه السلام :  أُوصِیکَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَا یَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِیه تو را به تقوای الهی و پارسایی و کوشش سفارش می کنم و بدان که کوششی که در آن پارسایی نباشد ، سودی نمی دهد. کافی (ط – الاسلامیه) ج 2 ، ص 76 ، ح 1
------------------------------------------------- حدیث (34)امام جعفر صادق علیه السلام :  لَا تَکْسَلُوا فِی طَلَبِ مَعَایِشِکُمْ فَإِنَّ آبَاءَنَا کَانُوا یَرْکُضُونَ فِیهَا وَ یَطْلُبُونَهَا در طلب روزی و نیازهای زندگی تنبلی نکنید ، چرا که پدران و نیاکان ما به دنبال آن می دویدند و آن را طلب می کردند. من لا یحضره الفقیه ج 3 ، ص 157 ، ح 3576
------------------------------------------------- حدیث (35) امام جعفر صادق علیه السلام : لَا تَکْسَلْ عَنْ مَعِیشَتِکَ فَتَکُونَ کَلًّا عَلَى غَیْرِک در معاش دنیوی خود تنبلی مکن که سربار دیگران باشی.  کافی (ط – الاسلامیه) ج 5 ، ص 86 ، ح 9
------------------------------------------------- حدیث (36) امام موسی کاظم علیه السلام : إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ النَّوَّامَ إِنَّ اللَّهَ لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ الْفَارِغ خداوند دشمن بنده ای است که زیاد می خوابد و بیکار است. وسایل الشیعه ج 17 ، ص 58 ، ح 21972
-------------------------------------------------  حدیث (37) امام رضا علیه السلام : إِنَّ الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلٍ یَکُفُّ بِهِ عِیَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّه کسی که دنبال روزی می رود تا آبروی خود و خانواده اش را حفظ کند اجر و پاداشش از رزمنده ای که در راه خدا جنگ می کند بیشتر است. تحف العقول ص 445
------------------------------------------------- حدیث (38) امیر المومنین علی علیه السلام : أَحْسَنُ الشِّیَمِ شَرَفُ الْهِمَم نیکوترین خصلت ها ارجمندی همت هاست. تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 448 ، ح 10274
------------------------------------------------- حدیث (39) حضرت علی علیه السلام : مَنْ رَقَى دَرَجَاتِ الْهِمَمِ عَظَّمَتْهُ الْأُمَم هر که بر نردبان همت ها بالا رود ، ملت ها او را بزرگ دارند. تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 448 ، ح 10270
------------------------------------------------- حدیث (40) امام محمد باقر علیه السلام : لَا شَرَفَ کَبُعْدِ الْهِمَّة هیچ شرافتی چون بلند همتی نیست . تحف العقول ص 286 – بحار الانوار (ط –بیروت) ج 75 ، ص 165


مطالب مرتبط: